Thang máy có rơi được không? Phải làm sao khi thang máy gặp sự cố?

Thang máy có thể gặp sự cố rơi xuống ngoài kiểm soát khi xảy ra hư hỏng nghiêm trọng, nhưng cần phân biệt tình huống này với việc thang dừng đột ngột hoặc mắc kẹt giữa các tầng. Các dòng thang máy hiện nay được thiết kế với những cơ chế an toàn khác nhau tùy theo công nghệ truyền động, nhằm kiểm soát chuyển động và hạn chế nguy cơ rơi thang máy.
Vậy những nguyên nhân nào có thể khiến thang máy gặp sự cố? Người sử dụng nên xử lý ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giải thích nguyên lý an toàn của các loại thang máy và những điều cần lưu ý trong quá trình sử dụng.
1. Thang máy có rơi được không?
Thang máy có thể bị rơi tự do nhưng trong điều kiện thực tế, khả năng xảy ra cực kỳ hiếm. Lý do là vì thang máy hiện nay, đặc biệt là thang máy gia đình được trang bị hàng loạt thiết bị và công nghệ an toàn cao cấp nhằm ngăn chặn tình trạng rơi tự do.
Cụ thể các hệ thống an toàn được tích hợp trong thang máy cáp kéo truyền thống có thể kể đến như:
- Phanh cơ khí/ (Safety Gear): Khi thang máy vượt quá tốc độ cho phép, phanh cơ khí sẽ lập tức kích hoạt, kẹp cabin vào ray dẫn hướng, ngăn chặn rơi tự do ngay lập tức.
- Cáp chịu lực đa lõi: Cabin thang máy thường được treo bằng tối thiểu 4 sợi cáp thép chuyên dụng, mỗi sợi có thể chịu được gấp nhiều lần tải trọng thực tế. Việc tất cả cáp đứt cùng lúc gần như không thể xảy ra.
- Giảm chấn ở đáy hố thang: Nếu cabin rơi xuống sát đáy, các buffer (giảm chấn thủy lực hoặc cao su) sẽ hấp thụ phần lớn lực va chạm. Tùy thuộc vào kích thước hố thang máy cụ thể của từng công trình, hệ thống này được thiết kế để bảo vệ tối đa kết cấu và hành khách.
- Bộ giới hạn hành trình (Limit Switches): Đảm bảo cabin không vượt quá điểm dừng trên và dưới, ngăn nguy cơ đứt cáp hoặc va chạm kết cấu.
Như vậy, nguy cơ xảy ra sự cố chuyển động nguy hiểm không chỉ liên quan đến chất lượng thang máy mà còn phụ thuộc vào thiết kế, điều kiện lắp đặt, tình trạng bảo dưỡng thang máy và quá trình sử dụng. Lựa chọn sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn phù hợp, được lắp đặt đúng kỹ thuật và kiểm tra định kỳ là những yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro.
2. Nguyên nhân thang máy rơi tự do
Dù rất hiếm xảy ra tình trạng thang máy rơi tự do, nhưng để hiểu rõ và phòng tránh, bạn cần biết một số nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng này:
- Không bảo trì, bảo dưỡng thang máy: Các bộ phận như cáp tải, phanh, cơ cấu truyền động, cảm biến và thiết bị an toàn có thể xuống cấp hoặc phát sinh hư hỏng trong quá trình sử dụng. Nếu không được kiểm tra định kỳ, những dấu hiệu bất thường có thể không được phát hiện kịp thời.
- Sự cố bất ngờ và đồng thời ở các bộ phận quan trọng: Việc tất cả các hệ thống như phanh, cáp, giảm chấn đều gặp sự cố cùng lúc là cực kỳ khó xảy ra. Tuy nhiên, điều này có thể xảy ra nếu thang máy bị can thiệp, sửa chữa sai kỹ thuật hoặc lắp đặt không đạt chuẩn.
- Tác động ngoại lực từ bên ngoài: Những tình huống như động đất, va chạm mạnh vào kết cấu công trình… có thể gây biến dạng cơ học dẫn đến rơi cabin/sàn thang máy.
- Thang máy bị thiết kế và lắp đặt sai tiêu chuẩn: Việc lựa chọn thiết bị không phù hợp, lắp đặt sai hướng dẫn hoặc sử dụng linh kiện không đúng quy cách có thể làm tăng nguy cơ sự cố. Vì vậy, gia chủ cần lựa chọn đơn vị có chuyên môn, thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra và nghiệm thu trước khi đưa thang máy gia đình vào sử dụng.
3. Phải làm sao khi thang máy rơi tự do?
Khi thang máy rung lắc mạnh, dừng đột ngột hoặc mắc kẹt giữa các tầng, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, sử dụng thiết bị liên lạc khẩn cấp và không tự ý thoát khỏi cabin. Cách xử lý cụ thể phụ thuộc vào tình trạng thang và hướng dẫn của đơn vị cứu hộ.
- Giữ bình tĩnh sẽ giúp bạn phản xạ chính xác hơn trong những giây quyết định. Khi nhận thấy thang máy chuyển động bất thường, không nên nhảy, chạy hoặc cố tác động vào cửa thang máy. Những hành động này không giúp khắc phục sự cố và có thể làm tăng nguy cơ mất thăng bằng, chấn thương.
- Nằm xuống sàn thang để phân tán lực tác động khi va chạm, giảm nguy cơ tổn thương cột sống, đầu và chân. Bạn nên nằm ngửa, duỗi thẳng cơ thể, hai tay đặt sau gáy hoặc chắn ngang mặt, không nên nằm nghiêng vì dễ xoay người khi va chạm mạnh.
- Che chắn đầu và mặt để tránh va đập trực tiếp vào đầu hoặc mắt vì đây là những vùng nguy hiểm nhất. Bạn có thể dùng hai tay, balo, áo khoác hoặc túi xách che đầu và mặt, nếu có nón bảo hiểm xe máy hoặc mũ cứng thì nên đội vào ngay để bảo vệ an toàn.
- Nếu không kịp nằm xuống, hãy khuỵu gối để giảm áp lực truyền thẳng từ chân lên cột sống khi va chạm mạnh. Bạn nên khuỵu nhẹ đầu gối, gập người ra phía trước (như tư thế đang buộc dây giày), hai tay chống nhẹ lên đùi hoặc ôm đầu gối, tránh đứng thẳng hoàn toàn vì khi tiếp đất mạnh, toàn bộ lực dội lên cột sống gây nguy cơ chấn thương vùng thắt lưng hoặc gãy đốt sống.
- Bám chặt vào tay vịn (nếu có) để giúp giữ cơ thể ổn định trong trường hợp cabin rung lắc hoặc mất thăng bằng nghiêm trọng. Bạn nên đứng gần tay vịn, bám chặt bằng cả hai tay, giữ thân mình sát vách cabin, tránh đứng giữa sàn thang vì dễ mất cân bằng, ngã.
- Không cố gắng mở cửa thang máy khi đang di chuyển để tránh tai nạn do mở cửa sai thời điểm, thang chưa dừng hoặc lệch tầng gây nguy hiểm. Việc cố gắng cạy cửa, trèo ra ngoài khi không kiểm soát được tình hình có thể khiến người dùng rơi vào hố thang hoặc mắc kẹt giữa các tầng.
- Sau khi thang dừng (kể cả có hay không có va chạm), bạn không nên tự thoát khỏi thang. Hãy nhấn nút báo động hoặc sử dụng thiết bị liên lạc khẩn cấp bên trong. Bạn chỉ nên ra khỏi thang khi có sự hướng dẫn của kỹ thuật viên hoặc cứu hộ. Trong thời gian chờ hỗ trợ, không nên liên tục thử vận hành thang hoặc tự can thiệp vào bảng điều khiển và các thiết bị kỹ thuật.
- Người bị mắc kẹt nên chờ nhân viên có chuyên môn kiểm tra và hướng dẫn thoát ra ngoài. Sau sự cố, thang máy cần được kiểm tra và xử lý nguyên nhân trước khi đưa vào sử dụng trở lại. Khi bước ra khu vực sảnh thang máy đẹp và an toàn dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, hành khách mới có thể yên tâm hoàn toàn.

4. Lưu ý khi lắp đặt thang máy để đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng
Để tránh tình trạng thang máy rơi tự do, thì ngay từ bước lắp đặt, gia chủ cần tuân thủ các khuyến nghị sau:
- Tìm hiểu công nghệ truyền động của thang máy: Thang máy gia đình không hố pit sử dụng công nghệ trục vít hoạt động dựa trên chuyển động của đai ốc dọc theo trục vít để nâng hạ sàn thang hoặc cabin. Khác với thang máy cáp kéo, cơ cấu này không sử dụng cáp tải để treo và kéo cabin. Ở các hệ thống trục vít có cơ cấu tự hãm, thiết kế truyền động giúp hạn chế nguy cơ sàn thang hoặc cabin tự trôi xuống khi động cơ ngừng hoạt động.
- Lựa chọn đơn vị lắp đặt uy tín: Không phải đơn vị nào cũng đủ năng lực cung cấp giải pháp thang máy trọn gói, đặc biệt là khi công trình có yêu cầu cao về thiết kế và không gian lắp đặt. Gia chủ nên lựa chọn công ty có kinh nghiệm lâu năm, có đầy đủ chứng nhận về chất lượng và đội ngũ kỹ sư được đào tạo chuyên sâu để đảm bảo yên tâm nhất về chất lượng sản phẩm.
- Tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định an toàn: Thang máy cần được thiết kế, lắp đặt và nghiệm thu theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng cho từng loại thiết bị. Chẳng hạn, TCVN 6396-20:2017 quy định những yêu cầu an toàn đối với nhóm thang máy chở người và hàng thuộc phạm vi của tiêu chuẩn. Trong khi đó, EN 81-41 quy định yêu cầu đối với một số loại sàn nâng vận chuyển người theo phương thẳng đứng. Do phạm vi áp dụng của các tiêu chuẩn không hoàn toàn giống nhau, gia chủ cần kiểm tra chứng nhận và hồ sơ kỹ thuật của đúng dòng thang máy được lựa chọn, thay vì chỉ dựa vào danh sách tiêu chuẩn chung của nhà cung cấp.

5. Hướng dẫn sử dụng thang máy an toàn
Nếu đã lắp đặt thang máy và đang trong quá trình sử dụng, thì dưới đây là những lưu ý giúp bạn và gia đình sử dụng thang máy an toàn:
Lưu ý trước khi bước vào thang máy:
- Đảm bảo sàn thang bằng phẳng với sàn tầng
- Không chen lấn khi thang đã đầy người.
- Không sử dụng thang máy nếu thấy thang máy có dấu hiệu bất thường như rung, tiếng lạ, đèn nhấp nháy,… Trong trường hợp này, bạn nên liên hệ với đơn vị lắp đặt để bảo hành càng sớm càng tốt.
- Không mang vác đồ cồng kềnh hoặc vượt tải trọng cho phép.
Trong khi di chuyển:
- Chọn đúng tầng muốn di chuyển và chỉ nhấn nút một lần.
- Không đứng quá sát, tựa người hoặc đặt tay lên cửa thang máy khi thang đang đóng, mở hoặc di chuyển.
- Không để trẻ nhỏ chạy nhảy, đùa nghịch trong thang.
- Nếu thang dừng đột ngột, bạn nên nhấn nút báo động và chờ hỗ trợ, không tự mở cửa thang máy.

Khi ra khỏi thang máy: Khi cửa mở, cần quan sát để đảm bảo sàn thang đã dừng đúng vị trí trước khi bước ra ngoài.
Một số người dễ gặp cảm giác khó chịu khi đi thang máy, đặc biệt là trong các cabin tốc độ cao và có thể áp dụng cách hết say thang máy để giúp hành trình di chuyển thoải mái hơn, giảm choáng váng và tránh các phản ứng mất cân bằng khi thang chuyển tốc.
Bảo dưỡng định kỳ cho thang máy: Bạn nên thực hiện bảo trì theo hướng dẫn của nhà sản xuất và đơn vị lắp đặt, tùy thuộc vào loại thang máy và tần suất sử dụng. Bên cạnh đó, một số chủ công trình lựa chọn kết hợp bảo dưỡng định kỳ cùng cách đánh bóng thang máy phù hợp nhằm duy trì độ bền và giữ hệ thống luôn hoạt động trơn tru.
6. Câu hỏi thường gặp về sự cố thang máy
6.1. Thang máy dừng đột ngột có phải đang rơi tự do không?
Không. Thang máy dừng đột ngột có thể do hệ thống điều khiển hoặc thiết bị an toàn kích hoạt khi phát hiện bất thường. Nếu thang dừng giữa các tầng, người dùng nên nhấn nút báo động và chờ nhân viên kỹ thuật hỗ trợ.
6.2. Khi thang máy bị kẹt giữa các tầng, có nên tự mở cửa không?
Không. Người bị mắc kẹt nên sử dụng nút báo động hoặc thiết bị liên lạc khẩn cấp, thông báo tình trạng hiện tại và chờ hướng dẫn của nhân viên kỹ thuật hoặc lực lượng cứu hộ.
6.3. Làm thế nào để giảm nguy cơ sự cố thang máy?
Gia chủ nên lựa chọn thang máy có hồ sơ kỹ thuật và chứng nhận phù hợp, được lắp đặt bởi đơn vị có chuyên môn và bảo dưỡng định kỳ theo hướng dẫn. Trong quá trình sử dụng, nếu xuất hiện tiếng động lạ hoặc rung bất thường cần ngừng sử dụng và yêu cầu kiểm tra.

Thang máy được thiết kế với các cơ chế an toàn nhằm kiểm soát chuyển động và hạn chế nguy cơ tai nạn. Tuy nhiên, khả năng vận hành an toàn còn phụ thuộc vào chất lượng thiết bị, việc lắp đặt, bảo dưỡng và sử dụng đúng hướng dẫn. Khi thang xuất hiện dấu hiệu bất thường, người dùng nên ngừng sử dụng và liên hệ đơn vị kỹ thuật để được kiểm tra.
Với các dòng thang máy gia đình trục vít Kalea, gia chủ có thể tìm hiểu thêm về nguyên lý hoạt động, các tính năng an toàn và yêu cầu lắp đặt của từng sản phẩm. Đội ngũ Kalea Lifts Việt Nam sẽ tư vấn giá thang máy gia đình phù hợp với điều kiện công trình và nhu cầu sử dụng thực tế.
Kalea Lifts Việt Nam – Công ty chính hãng trực thuộc tập đoàn Cibes Lift Group – Thụy Điển
- Hotline miễn phí: 1800 555 502
- Website: https://kalealifts.com.vn
- Showroom Hà Nội: P.203, Tòa HITC 239 Xuân Thủy, P. Cầu Giấy, Hà Nội
- Showroom TP.Hồ Chí Minh: Số 86 đường B2, Khu nhà phố Sari Town, KĐT SaLa, P. An Khánh, TP.HCM
- Showroom Hải Phòng: Số HD.68, KĐT Vinhomes Marina, P. An Biên, Hải Phòng
- Showroom Đà Nẵng: Số 438 đường 2/9, P. Hòa Cường, Đà Nẵng
- Showroom Cần Thơ: 373 đường 30 tháng 4, Phường Tân An, TP. Cần Thơ
TÌM HIỂU THÊM VỀ THANG MÁY GIA ĐÌNH KALEA
Nếu Quý khách còn nhiều băn khoăn về lựa chọn, lắp đặt thang máy gia đình, hãy liên hệ với Thang máy Kalea Việt Nam để được tư vấn chi tiết:
Kalea Lifts Việt Nam - Công ty chính hãng trực thuộc tập đoàn Cibes Lift Thụy Điển
Hotline: 1800 555 502 hoặc 0911.454.238
Website: https://kalealifts.com.vn.
Địa chỉ showroom và văn phòng:
- Showroom Hà Nội: P.203, Tòa HITC 239 Xuân Thủy, P.Cầu Giấy, Hà Nội.
- Showroom TP.Hồ Chí Minh: Số 86 đường B2 Khu nhà phố Saritown, KĐT SaLa, P. An Khánh, Tp. Hồ Chí Minh.
- Showroom Hải Phòng: Số HD.68, KĐT Vinhomes Marina, P.Lê Chân, Hải Phòng.
- Showroom Đà Nẵng: Số 438 đường 2/9, P. Hải Châu, Đà Nẵng.
- Showroom Cần Thơ: Số 373 đường 30 tháng 4, Phường Tân An, TP. Cần Thơ
